in: Bibliotheek, jrg. 8 (2004) nr. 16

Met het gebruik van het internet als informatie- en quick reference bron, lijkt het hanteren van de aloude papieren encyclopedie naar de achtergrond te zijn verdrongen. Bibliothecarissen googlen sneller naar een antwoord, dan dat zij naar de studiezaal lopen om het in, bijvoorbeeld, de Winkler Prins op te zoeken. In veel gevallen terecht, want enerzijds is internet snel, actueel, handzaam en betrouwbaar. Maar anderzijds kunnen websites ook langzaam, verouderd, onoverzichtelijk en onbetrouwbaar zijn.

Sinds Denis Diderot in 1771 de eerste encyclopedie introduceerde, hebben encyclopedieën altijd het predikaat ‘betrouwbaar’ gekregen. En ook in het internet tijdperk gelden de online encyclopedieën van Bartleby, Encarta en de Encyclopedia Britannica als een betrouwbare bron van informatie. Met andere woorden: als het in een encyclopedie staat, dan moet het wel kloppen.

En dan is daar de online encyclopedie Wikipedia. Opgericht in 2001 in California, met als doel een complete encyclopedie op het web samen te stellen, waarvan het gebruik gratis is en waaraan iedereen informatie kan toevoegen. De feiten zijn inmiddels indrukwekkend te noemen:
– de Engelstalige versie bevat ruim 300.000 artikelen
– er zijn Wikipedia versies in 81 talen
– de Nederlandstalige editie bevat bijna 35.000 artikelen
– behalve een encyclopedie zijn er zusterprojecten als Wikibooks (gratis e-texts), Wiktionary, (woordenboek en thesaurus), Wikiquote (citaten) en Wikisource (gratis bronteksten)
– door de zoekmachinevriendelijke pagina’s resulteren steeds meer zoekacties in Google in een link naar Wikipedia

Evenals de Google Gids (= het Open Directory Project) is Wikipedia een zogenaamd ‘open source’ initiatief, waarbij de inhoud van de site in zijn geheel de verantwoordelijkheid is van de mensen die aan de inhoud bijdragen. In het algemeen worden ‘open source’ projecten een warm hart toegedragen, want ze baseren zich op de oudste beginselen van de internetpioniers, namelijk dat alles op het internet voor iedereen gratis toegankelijk moet zijn. Op dergelijke sites zijn dan ook nauwelijks advertenties te vinden, hooguit voor andere ideële internet initiatieven.
In de eerste nieuwsbrief voor al@din medewerkers (30 juni 2004) is het volgende te lezen: “Wikipedia is een gemeenschapsproject, wat inhoudt dat iedereen informatie aan de encyclopedie kan toevoegen en wijzigen. De betrouwbaarheid van deze bron staat daarmee dan ook direct ter discussie”.

En daarmee is het een duidelijk signaal in de richting van aladin-medewerkers, maar ook aan iedereen die aan de informatiebalie klanten helpt met zoeken. Temeer daar ook Wikipedia zelf geen verantwoordelijkheid neemt voor de inhoud van de encyclopedie en “… het geen enkele garantie kan geven over de juistheid van de aanwezige informatie”.

Een voorbeeld. Zoeken naar het onderwerp ‘waterpokken’ levert een artikel op over de incubatietijd (“ca. 14 tot 21 dagen”), ziekteverschijnselen (“kleine met vocht gevulde blaasjes op een rode ondergrond”) en besmettelijkheid (“Het is de vraag of het verstandig is om kinderen uit de buurt van een waterpokkenlijder weg te houden”). Op welke bron de auteur van dit artikel zich op heeft gebaseerd is niet vermeld. Wel veel links naar gerelateerde, afgeronde onderwerpen binnen Wikipedia en links naar onderwerpen die nog uitgebreider beschreven moeten worden door andere ‘Wikipedianen’. Wie de schrijver is van het waterpokken artikel, komen we te weten via het tabje ‘geschiedenis’. Alle oudere versies van het artikel worden getoond. De auteur met de schuilnaam Koenb, blijkt werktuigkundige (TU) te zijn en van beroep programmeur (C, C++, Centura en de laatste jaren Java). Maar eigenlijk heeft Koenb vooral een grote belangstelling voor medische 'dingen'. Verder geen melding over wat die ‘medische dingen’ precies zijn en waaruit zijn deskundigheid hierover blijkt.

Bekijk over dit onderwerp eens de informatie die te vinden is op de website van de Landelijke Coördinatiestructuur Infectieziektebestrijding, een samenwerkingsverband van belangrijke medische overheidsinstanties. Afgezien van enkele kleine inhoudelijke verschillen (“incubatietijd van twaalf tot 21 dagen; gewoonlijk veertien à vijftien dagen”) oogt de informatie hier betrouwbaarder, verwijst men naar een document van de Gezondheidsraad en is duidelijk onder wiens verantwoordelijkheid het is geplaatst.

Is hiermee Wikipedia dan van geen enkel belang voor het inlichtingenwerk? Toch wel. Voor veel bibliothecarissen en klanten is het prettig dat de Nederlandstalige artikelen beknopt zijn en snel inzicht geven in het gezochte onderwerp. Ook zullen velen de ‘Wist je dat”-jes en ‘de dag van vandaag in de geschiedenis’ weten te waarderen.

Het belangrijkste aandachtspunt vind ik de betrouwbaarheid van de informatie. Als we als bibliotheekbranche beweren dat we informatie opsporen uit betrouwbare, erkende en geverifieerde bronnen, dan is het duidelijk dat Wikipedia niet bovenaan in ons bronnenlijstje voorkomt.

© Rob Coers, Coers Internet Trainingen

Het is niet toegestaan om materiaal op deze site te verkopen of te kopiëren zonder toestemming vooraf. Ook commercieel gebruik, gebruik van het logo of het publiceren van enig materiaal op de website van Coers Internet Trainingen, is zonder toestemming vooraf niet toegestaan.